What is CPAP ventilation: reasons, procedure and risks

CPAP ventilasyonu nedir: nedenleri, uygulama ve riskleri

CPAP (continuous positive airway pressure – sürekli pozitif hava yolu basıncı), solunumu desteklemeye yönelik mekanik bir yöntemdir. Hava yollarında hafif artmış bir basınç oluşturur. Bu sayede nefes almak kolaylaşır ve hava yollarının tıkanması önlenir. CPAP ventilasyonu öncelikle yoğun bakımda kullanılır, ancak uyku apnesi sendromunun tedavisinde de kullanılır. Yöntem ve uygulanışı hakkında her şeyi okuyun.

Solunum maskesi takmış uyuyan kadın

CPAP nedir?

“CPAP” terimi, “continuous positive airway pressure” ifadesinin kısaltmasıdır. Bu, “hava yollarında sürekli pozitif basınç” anlamına gelir. Hava yollarında ve akciğerlerde ortam basıncından sürekli olarak daha yüksek bir basınç oluşturan bir cihazı ifade eder. Ancak cihaz solunum işini devralmaz, yalnızca destekler. Bu nedenle hastanın hâlâ kendi başına nefes alabilmesi gerekir.

Normalde nefes alırken (inspirasyon) akciğerlerde negatif basınç oluşur ve hava içeri akar. Nefes verirken (ekspirasyon) ise pozitif basınç havayı akciğerlerden dışarı iter.

CPAP cihazları akciğerlere sürekli olarak hafif bir basınçla hava pompalar. Bu, inspirasyon sırasında negatif basıncı önlerken, hastanın artmış bir dirence karşı nefes vermesini de gerektirir. CPAP ile destek, ya bir solunum tüpü (endotrakeal tüp) aracılığıyla invaziv olarak ya da bir CPAP maskesi kullanılarak non-invaziv olarak sağlanır.

CPAP ventilasyonu ne zaman uygulanır?

CPAP, akciğerleri hasar gördüğü veya hava yolları dengesiz olduğu için destek olmadan yeterli hava alamayan hastalarda kullanılır. Ancak hastaların her zaman hâlâ kendi başlarına nefes alabilmesi gerekir.

Uyku apnesinde CPAP

CPAP tedavisinin bir diğer önemli uygulama alanı, uyku apnesi sendromu olarak bilinen rahatsızlıktır. Bu rahatsızlıkta boğaz kaslarının bir kısmı uyku sırasında gevşer ve havanın serbestçe akmasını engeller. Bunun bir belirtisi yüksek sesli horlamadır. Daha ciddi olarak ise solunum ya yavaşlar (hipopne) ya da kısa süreler boyunca tamamen durur (apne).

Sonuç olarak hasta geceleri çoğu zaman birkaç kez uyanır ve dinlendirici bir uyku artık mümkün olmaz. CPAP cihazlarına bağlı maskeler, üst hava yollarının kollabe olmasını önledikleri için burada yardımcı olabilir.

CPAP ventilasyonu sırasında neler olur?

Çoğu CPAP cihazı, sıkı oturan bir maske aracılığıyla pozitif hava yolu basıncı oluşturur. Gerekirse, örneğin yoğun bakım ünitesinde, bir solunum tüpüne bağlanırlar. Normalde hasta yalnızca ortam havasını solur, ancak cihazlar gerektiğinde ek destek sağlamak için saf oksijen de karıştırabilir.

CPAP tedavisi sırasındaki sürekli hava akışı mukoza zarlarını kurutacağından, cihazlar solunan havayı ayrıca nemlendirir. Evde kullanılan CPAP cihazları yoğun bakım ünitesindekilere benzer, ancak çok daha az işleve sahiptir.

Uyku apnesi maskeleri

Hastanelerde nefes darlığında oksijen vermek için kullanılanlar gibi basit nazal kanüller, uyku apnesi için yeterli değildir. Çeşitli maske sistemleri mevcuttur:

  • Nazal maskeler
  • Oronazal maskeler
  • Tam yüz maskeleri
  • Nazal yastıklı maskeler
  • Ventilasyon kaskı

En uygun maskenin seçimi yüz şekline ve uyku alışkanlıklarına bağlıdır. Örneğin hastanın öncelikle ağızdan mı yoksa burundan mı nefes aldığı önemlidir.

CPAP'ın riskleri nelerdir?

Doğru kullanıldığında CPAP ventilasyonu güvenli bir tedavidir. Ancak özellikle evde, hasta maskeye henüz alışmamışken zaman zaman sorunlar ortaya çıkabilir. Örneğin CPAP tedavisi gören bazı hastalar burun, ağız veya boğaz mukozasında kuruluktan şikayet eder. Bu durumda verilen havanın daha fazla nemlendirilmesi gerekebilir.

Bantlar sıkılmış olmasına rağmen maske uyku sırasında istemeden kayarsa, yeterli ventilasyon basıncı oluşmaz ve hava çoğu zaman gözlerin yanından kaçar. Olumsuz durumlarda bu, konjonktivite yol açabilir.

CPAP maskesi çok sıkıysa, özellikle yanaklar çevresinde dokuya çok fazla baskı uygulayabilir. Hasta veya bakım personeli bunu zamanında fark etmezse bası yaraları gelişebilir. Ağır vakalarda ameliyat bile gerekebilir. Ancak bu sorun, maske bantlarını aşırı sıkmayarak ve CPAP tedavisine düzenli aralar vererek önlenebilir. Maske hiçbir zaman kesintisiz takılmamalıdır.

Pozitif hava yolu basıncı nedeniyle CPAP ventilasyon sisteminden mideye de hava girebilir. Bu, doluluk hissine ve şişkinliğe yol açabilir. Ancak bu yan etki genellikle CPAP cihazındaki basıncın çok yüksek ayarlandığının bir işaretidir.

CPAP tedavisi sırasında nelere dikkat etmeliyim?

Doktorunuz size bir maske reçete ederse, alışmak için kendinize zaman tanımanız önemlidir. Bu yabancı nesnenin başlangıçta uykunuzu daha da huzursuz hale getirmesi ve öncekinden farksız şekilde dinlendirici olmaması tamamen normaldir. Ancak bu ilk zorlukların sizi cesaretsiz bırakmasına izin vermeyin. Yakında sabahları dinlenmiş ve zinde uyanacaksınız.

CPAP tedavisinin başında sizin için hangi hava yolu basıncının doğru olduğu henüz belli olmadığından, doktorunuz başlangıçta düşük bir basınçla başlayacak ve gerekirse bunu artıracaktır. Başlangıçta aniden daha yüksek bir basınca karşı nefes almak rahatsız edici gelebilir. Ancak yeni ayara da alışacaksınız.

Kullanım sırasında gözlerde kızarıklık veya mukozalarda kuruluk gibi belirtiler fark ederseniz, bunu hemen doktorunuza bildirmelisiniz. Bu durumda farklı bir CPAP maskesine geçmek gerekebilir.

Bloga dön